เข้าเดือนกรกฎาคมทีไร ฟรีแลนซ์ที่ทำงานมาครึ่งปีแรกจะเริ่มได้ยินคำว่า "ภาษีครึ่งปี" หรือ ภ.ง.ด.94 ลอยมาตามหน้าฟีด ปีนี้ก็เช่นกัน กรมสรรพากรเปิดรับแบบตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2569 แล้ว และจะปิดรับแบบกระดาษในวันที่ 30 กันยายน 2569 ส่วนการยื่นออนไลน์ผ่านระบบ e-Filing ขยายเวลาให้ถึง 8 ตุลาคม 2569
คำถามที่เจอบ่อยที่สุดคือ "แล้วฉันต้องยื่นไหม" เพราะความจริงคือฟรีแลนซ์ไม่ได้ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 ทุกคน บทความนี้สรุปให้จบในที่เดียว: ใครต้องยื่น คำนวณอย่างไร และควรเตรียมอะไรบ้างก่อนถึงเดดไลน์
ภ.ง.ด.94 คืออะไร
ภ.ง.ด.94 คือแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแบบ "ครึ่งปี" ใช้สรุปรายได้เฉพาะช่วงเดือนมกราคมถึงมิถุนายนของปีภาษี แล้วคำนวณภาษีจ่ายล่วงหน้าไปก่อนส่วนหนึ่ง พอต้นปีหน้าเรายื่นแบบเต็มปี (ภ.ง.ด.90) ภาษีที่จ่ายไปกับ ภ.ง.ด.94 จะถูกนำมาหักเป็นเครดิตออกจากภาษีทั้งปี ไม่ได้เสียซ้ำสองรอบ
หลักคิดของสรรพากรตรงไปตรงมา: คนที่มีรายได้จากธุรกิจหรือวิชาชีพอิสระไม่มีนายจ้างคอยหักภาษีให้ทุกเดือนเหมือนมนุษย์เงินเดือน ถ้ารอจ่ายก้อนเดียวตอนมีนาคมปีหน้า ทั้งผู้เสียภาษีและรัฐจะหนักพร้อมกัน จึงให้แบ่งจ่ายเป็นสองจังหวะ
ฟรีแลนซ์แบบไหน "ต้องยื่น"
จุดที่คนสับสนที่สุดอยู่ตรงนี้: ภ.ง.ด.94 ใช้กับเงินได้ประเภทที่ 5–8 (มาตรา 40(5)–(8)) เท่านั้น ตัวอย่างที่เกี่ยวกับชาวฟรีแลนซ์โดยตรง ได้แก่
- 40(6) วิชาชีพอิสระ เช่น แพทย์ ทนายความ วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี
- 40(7) รับเหมา ที่ผู้รับเหมาลงทุนจัดหาสัมภาระเอง
- 40(8) ธุรกิจและการพาณิชย์ เช่น ขายของออนไลน์ ร้านค้า งานที่มีต้นทุนและอุปกรณ์ของตัวเองอย่างช่างภาพหรือทีมโปรดักชัน
- 40(5) ค่าเช่าทรัพย์สิน เช่น ปล่อยเช่าคอนโดเสริมรายได้
เกณฑ์คือ ถ้ารายได้กลุ่มนี้ช่วง ม.ค.–มิ.ย. 2569 รวมกันเกิน 60,000 บาท (คนโสด) หรือ 120,000 บาท (คู่สมรสยื่นรวม) คุณมีหน้าที่ยื่น ภ.ง.ด.94
ส่วนฟรีแลนซ์ที่รับจ้างทำงานเป็นจ๊อบ ๆ ในลักษณะรับจ้างทั่วไปที่แทบไม่มีต้นทุน เช่น นักเขียน นักแปล กราฟิกที่รับงานคนเดียว รายได้มักถูกจัดเป็นเงินได้ประเภท 40(2) ซึ่ง ไม่ต้อง ยื่นภาษีครึ่งปี รอยื่นแบบเต็มปีทีเดียวได้เลย แต่เส้นแบ่งระหว่าง 40(2) กับ 40(8) ไม่ได้ชัดเสมอไป ถ้าคุณมีทีม มีต้นทุนวัสดุ มีอุปกรณ์ที่ลงทุนเอง งานอาจถูกมองเป็น 40(8) ได้ หากไม่แน่ใจควรสอบถามสรรพากรพื้นที่หรือนักบัญชีก่อน จะได้ไม่พลาดหน้าที่โดยไม่รู้ตัว
เดดไลน์ปี 2569
- ยื่นแบบกระดาษ ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่: ภายใน 30 กันยายน 2569
- ยื่นออนไลน์ ที่ efiling.rd.go.th: ถึง 8 ตุลาคม 2569 (ระบบปิดเวลา 23.59 น. ของวันสุดท้าย)
คำนวณคร่าว ๆ อย่างไร
- รวมรายได้ประเภท 40(5)–(8) ของครึ่งปีแรกทั้งหมด
- หักค่าใช้จ่าย จะเลือกแบบเหมาตามอัตราของประเภทเงินได้ หรือหักตามจริง (ต้องมีหลักฐานครบ) ก็ได้
- หักค่าลดหย่อน โดยหลายรายการใช้ได้ "ครึ่งหนึ่ง" ของทั้งปี เช่น ค่าลดหย่อนส่วนตัวใช้ได้ 30,000 บาท จากปกติ 60,000 บาท
- คำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า แล้วนำภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายไว้ระหว่างครึ่งปีแรกมาหักออก
หลายคนถูกหัก ณ ที่จ่ายไว้ระหว่างปีมากพอจนแทบไม่ต้องจ่ายเพิ่มเลย แต่ย้ำว่า "ถ้าเข้าเกณฑ์ก็ต้องยื่นอยู่ดี" การไม่มีภาษีต้องชำระไม่ได้แปลว่าไม่ต้องยื่นแบบ
ยื่นช้าหรือไม่ยื่น เจออะไรบ้าง
- ค่าปรับอาญาสูงสุด 2,000 บาท ฐานไม่ยื่นแบบภายในกำหนด
- เงินเพิ่มอัตรา 1.5% ต่อเดือนของภาษีที่ค้างชำระ นับตั้งแต่พ้นกำหนด
ตัวเลขอาจดูไม่มาก แต่เป็นประวัติที่ไม่จำเป็น และถ้ามีภาษีค้างจริง ดอกเบี้ยเดินทุกเดือน
เช็กลิสต์ก่อนยื่น
- สรุปรายได้ ม.ค.–มิ.ย. แยกตามประเภทเงินได้ให้ชัด
- รวบรวมหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) จากลูกค้าทุกราย
- ตัดสินใจว่าจะหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาหรือตามจริง
- ลิสต์ค่าลดหย่อนที่ใช้ได้ในรอบครึ่งปี
- อย่ารอสัปดาห์สุดท้าย ระบบ e-Filing หนาแน่นช่วงโค้งท้ายทุกปี
งานที่กินเวลาที่สุดไม่ใช่การกรอกแบบ แต่คือการไล่รวบรวมตัวเลขย้อนหลังหกเดือน ถ้าคุณบันทึกรายรับตามเอกสารและเก็บข้อมูลหัก ณ ที่จ่ายไว้เป็นระบบตั้งแต่ต้นปี การยื่นจริงใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมง นี่คือส่วนที่ MANA ช่วยได้ ทั้งเก็บใบแจ้งหนี้และยอดรับเงินไว้ที่เดียว บันทึกภาษีหัก ณ ที่จ่ายไว้กับเอกสารแต่ละใบ และสรุปยอดครึ่งปีให้เห็นทันทีโดยไม่ต้องเปิดสเปรดชีตย้อนหลัง